Thời gian màn hình ở trẻ em ảnh hưởng sinh hoạt thế nào?

Vì vậy, dấu hiệu đáng chú ý không chỉ là trẻ dùng thiết bị bao nhiêu phút. Một trẻ vẫn hoàn thành việc học, vận động đầy đủ, ngủ đúng giờ và duy trì tương tác gia đình có bối cảnh khác với trẻ thường xuyên kéo dài màn hình đến sát giờ ngủ, vừa ăn vừa xem hoặc bỏ hoạt động ngoài trời để tiếp tục sử dụng thiết bị. Với trẻ nhỏ, tiêu chuẩn còn chặt chẽ hơn vì thời gian thức cần dành nhiều cho vận động, chơi tương tác và giao tiếp trực tiếp. WHO khuyến nghị không dùng màn hình tĩnh tại cho trẻ dưới 1 tuổi và trẻ 1 tuổi; ở trẻ 2 tuổi và 3–4 tuổi, thời gian này không nên quá 1 giờ mỗi ngày, ít hơn là tốt hơn.

Giấc ngủ có thể bị đẩy muộn và rút ngắn

Giấc ngủ là một trong những sinh hoạt dễ bị ảnh hưởng khi màn hình kéo dài đến buổi tối. Có ít nhất ba con đường tác động. Thứ nhất, trẻ tiếp tục xem hoặc chơi nên trì hoãn giờ đi ngủ. Thứ hai, nội dung có tính tương tác hoặc kích thích cao có thể duy trì trạng thái tỉnh táo. Thứ ba, ánh sáng và việc sử dụng thiết bị vào thời điểm cơ thể đang chuẩn bị ngủ có thể làm quá trình chuyển sang giấc ngủ khó thuận lợi hơn.

Dữ liệu đo khách quan ở trẻ 11–14 tuổi cho thấy sử dụng màn hình trên giường liên quan đến thời điểm bắt đầu ngủ muộn hơn; hoạt động tương tác như chơi game hoặc đa nhiệm trên màn hình có liên hệ rõ hơn với sự trì hoãn giấc ngủ. Một thử nghiệm ngẫu nhiên ở trẻ 16–30 tháng tuổi cũng cho thấy việc loại bỏ màn hình trong giờ trước khi ngủ có thể thực hiện được và cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa màn hình trước giờ ngủ với giấc ngủ ở trẻ nhỏ.

Điều đáng quan sát trong sinh hoạt là cả chuỗi thay đổi, không chỉ giờ ngủ. Trẻ có thể đi ngủ muộn hơn, khó kết thúc hoạt động trên thiết bị, thức dậy khó khăn hơn hoặc phải bù ngủ vào thời điểm khác. Khi điều này lặp lại, lịch ngủ–thức vốn ổn định có thể trở nên thất thường.

Tuy nhiên, không nên quy mọi vấn đề về giấc ngủ cho màn hình. Lo âu, bệnh lý, môi trường ngủ, lịch học và nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ. Màn hình đáng được xem xét đặc biệt khi sự xáo trộn xuất hiện cùng với việc sử dụng thiết bị kéo dài vào buổi tối hoặc trên giường.

Vận động và chơi ngoài trời có thể bị thu hẹp

Phần lớn hoạt động màn hình thông thường diễn ra khi trẻ ngồi hoặc nằm. Vì thế, vấn đề không chỉ nằm ở bản thân thiết bị mà còn ở thời gian vận động bị thay thế. Một giờ tiếp tục xem video sau giờ học có thể đồng thời là một giờ trẻ không chạy nhảy, chơi ngoài trời, đi bộ hoặc tham gia hoạt động thể chất.

WHO khuyến nghị trẻ 1–2 tuổi có ít nhất 180 phút hoạt động thể chất với nhiều mức cường độ trong ngày. Với trẻ 3–4 tuổi, mức này vẫn là ít nhất 180 phút, trong đó tối thiểu 60 phút ở cường độ vừa đến mạnh. Trẻ và thanh thiếu niên 5–17 tuổi được khuyến nghị đạt trung bình ít nhất 60 phút hoạt động thể chất từ vừa đến mạnh mỗi ngày trong tuần.

Những con số này cho thấy tại sao thời lượng màn hình phải được đặt trong tổng thể 24 giờ. Một trẻ dùng màn hình khá nhiều nhưng vẫn có đủ cơ hội vận động khác với trẻ mà màn hình chiếm liên tục phần lớn khoảng thời gian rảnh. WHO cũng ghi nhận lượng hành vi tĩnh tại cao hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên có liên hệ với nhiều kết quả sức khỏe bất lợi và thời lượng ngủ ngắn hơn.

Cũng cần phân biệt các loại sử dụng. Video hướng dẫn vận động, trò chơi yêu cầu di chuyển hoặc liên lạc để tổ chức hoạt động ngoài đời không giống việc ngồi lướt nội dung liên tục. Vì vậy, câu hỏi thực tế hơn “trẻ dùng màn hình mấy giờ?” là sau khi dùng màn hình, trẻ còn đủ thời gian và cơ hội vận động hay không.

Bữa ăn có thể chuyển từ hoạt động gia đình thành thời gian xem màn hình

Khi thiết bị xuất hiện trong bữa ăn, màn hình không nhất thiết làm trẻ bỏ ăn ngay, nhưng nó có thể thay đổi cách trẻ tham gia bữa ăn. Sự chú ý được chuyển từ món ăn và người cùng bàn sang nội dung đang phát; cuộc trò chuyện có thể giảm và màn hình dần trở thành điều kiện quen thuộc để trẻ ngồi ăn.

Nghiên cứu tổng hợp trên 13 nghiên cứu với hơn 61.000 trẻ từ 1–18 tuổi cho thấy ăn trong khi xem TV liên quan đến chất lượng khẩu phần kém hơn: tiêu thụ đồ ăn nhiều đường hoặc chất béo và đồ uống có đường thường xuyên hơn, đồng thời ăn rau quả ít hơn. Đây là bằng chứng về mối liên hệ, không có nghĩa màn hình là nguyên nhân duy nhất quyết định chế độ ăn của từng trẻ.

Một nghiên cứu về bữa ăn gia đình cũng ghi nhận việc bật TV trong bữa ăn liên quan đến chất lượng dinh dưỡng và bầu không khí cảm xúc của bữa ăn kém thuận lợi hơn. Vì thế, sinh hoạt bị thay đổi ở đây không chỉ là “ăn gì” mà còn là ăn như thế nào: khả năng chú ý đến bữa ăn, trò chuyện, nhận biết tín hiệu đói–no và tham gia nhịp sinh hoạt chung của gia đình.

AAP hiện gợi ý gia đình có thể thiết lập những thời điểm không màn hình, trong đó bữa ăn gia đình là một ví dụ điển hình.

Học tập và vui chơi có thể bị chia nhỏ bởi việc chuyển chú ý liên tục

Màn hình không đồng nghĩa với không học. Trẻ có thể đọc tài liệu, làm bài, sáng tạo, lập trình hoặc học qua video. Điểm cần phân biệt là mục đích sử dụng và liệu thiết bị có khiến một hoạt động cần tập trung bị xen kẽ liên tục bởi thông báo, video ngắn, trò chơi hay mạng xã hội hay không.

Khi trẻ vừa học vừa chuyển qua nhiều hoạt động truyền thông, nhiệm vụ học tập phải chia sẻ nguồn chú ý với các kích thích cạnh tranh. AAP lưu ý rằng tác động đến học tập khá phức tạp: một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ nhỏ hoặc không rõ giữa tổng thời gian màn hình và thành tích, trong khi media multitasking có thể làm tăng phân tâm. Vì vậy, loại nội dung và việc màn hình có đang lấn vào bài tập, sở thích hoặc các hoạt động khác quan trọng hơn một con số tổng hợp đơn lẻ.

Ở trẻ nhỏ, vui chơi tự do cũng là một phần quan trọng của sinh hoạt. Khi màn hình liên tục lấp đầy mọi khoảng trống — lúc chờ ăn, ngồi xe, vừa thức dậy hoặc trước khi ngủ — trẻ có ít thời gian hơn cho những hoạt động không được thiết kế sẵn: tưởng tượng, tự tìm trò chơi, thao tác đồ vật hoặc tương tác với môi trường xung quanh.

Do đó, một dấu hiệu đáng chú ý là trẻ ngày càng khó duy trì các khoảng thời gian học hoặc chơi không có thiết bị, chứ không đơn thuần là trẻ thích màn hình.

Tương tác gia đình và thời gian với người khác có thể bị lấn chỗ

Một phần giá trị của sinh hoạt gia đình nằm ở những tương tác rất ngắn nhưng lặp lại nhiều lần: hỏi chuyện sau giờ học, nói chuyện trong bữa ăn, cùng làm việc nhà, đọc truyện hoặc chơi với nhau. Nếu màn hình liên tục chiếm những khoảng thời gian này, tổng số cơ hội tương tác trực tiếp trong ngày có thể giảm.

Điều đó không có nghĩa mọi hoạt động trên thiết bị đều làm trẻ ít kết nối xã hội. Video call với người thân, chơi cùng bạn bè hoặc cha mẹ cùng xem và trao đổi về nội dung có thể mang tính xã hội. AAP nhấn mạnh chính sự khác biệt về nội dung, bối cảnh và cách sử dụng khiến việc đánh giá màn hình chỉ bằng thời lượng trở nên chưa đầy đủ.

Vấn đề rõ hơn khi thiết bị thường xuyên thay thế các hoạt động mà trẻ trước đây làm cùng người khác. Chẳng hạn, trẻ ăn riêng với máy tính bảng thay vì ăn cùng gia đình, từ chối ra ngoài chơi để tiếp tục game hoặc vừa trò chuyện vừa liên tục kiểm tra điện thoại. Trong những trường hợp này, thay đổi đáng quan tâm nằm ở cấu trúc ngày sống: hoạt động chung dần trở thành hoạt động cá nhân xoay quanh thiết bị.

Vì vậy, khi đánh giá thời gian màn hình ở trẻ em, nên quan sát cả câu hỏi “trẻ đang kết nối với ai qua màn hình?” và “màn hình đang thay thế thời gian với ai ngoài đời?”.

Nếp sinh hoạt hằng ngày có thể dần xoay quanh thiết bị

Khi màn hình xuất hiện tại một thời điểm cố định mỗi ngày, nó có thể trở thành một phần của thói quen. Điều này không nhất thiết bất lợi. Một khoảng thời gian xem chương trình đã định trước sau khi hoàn thành các hoạt động khác hoàn toàn khác với việc thiết bị trở thành cách mặc định để chuyển tiếp giữa mọi sinh hoạt.

Dấu hiệu cần chú ý là những hoạt động nền tảng bắt đầu phải “nhường chỗ”: giờ ngủ trễ dần, vận động bị bỏ, bữa ăn cần có video, bài tập thường bị ngắt quãng hoặc trẻ khó rời thiết bị để tắm rửa, chuẩn bị đi học và tham gia hoạt động gia đình. Đây chính là cách thời gian màn hình kéo dài có thể làm thay đổi sinh hoạt mà không cần tạo ra một triệu chứng riêng biệt ngay lập tức.

Với trẻ lớn và thanh thiếu niên, AAP hiện không xem một giới hạn giờ duy nhất là cách đầy đủ để đánh giá mọi hình thức sử dụng màn hình. Hướng tiếp cận mới tập trung nhiều hơn vào sự cân bằng, chất lượng nội dung, hoàn cảnh sử dụng và những hoạt động đang bị lấn chỗ. WHO cũng khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi hạn chế thời gian tĩnh tại, đặc biệt là thời gian màn hình giải trí, nhưng không đưa ra một giới hạn giờ duy nhất trong khuyến nghị này.

Trong thực tế, gia đình có thể bắt đầu bằng cách bảo vệ trước những “mốc neo” của một ngày: giờ ngủ ổn định, thời gian vận động, bữa ăn, học tập tập trung và thời gian tương tác. Sau đó mới xem phần thời gian còn lại có thể dành cho màn hình như thế nào. Cách này phản ánh đúng bản chất của vấn đề hơn việc chỉ cố đạt một con số thấp nhất có thể.

Thời gian màn hình kéo dài có thể làm thay đổi sinh hoạt của trẻ chủ yếu khi nó lấn vào những hoạt động cần thiết trong một ngày. Giấc ngủ có thể bị đẩy muộn, vận động và chơi ngoài trời bị thu hẹp, bữa ăn bị phân tán, học tập bị ngắt quãng, còn thời gian tương tác gia đình có thể giảm. Mức ảnh hưởng không giống nhau ở mọi trẻ và cũng không phụ thuộc duy nhất vào tổng số giờ; thời điểm sử dụng, nội dung, mức độ tương tác và hoạt động bị thay thế đều quan trọng. Với trẻ nhỏ, các giới hạn theo độ tuổi của WHO cung cấp mốc tham chiếu cụ thể; với trẻ lớn hơn, việc bảo vệ giấc ngủ, vận động, học tập và các mối quan hệ khỏi bị màn hình lấn chỗ là cách đánh giá thiết thực hơn.