Ảnh hưởng tuổi thơ đến hành vi tài chính khi trưởng thành

Những ảnh hưởng này thường không hoạt động theo cách trực tiếp như “tuổi thơ nghèo khó sẽ luôn khiến một người tiêu tiền sai” hoặc “gia đình giàu có sẽ luôn tạo ra người quản lý tiền tốt”. Thay vào đó, trải nghiệm tuổi thơ tác động thông qua việc hình thành nhận thức, cảm xúc và thói quen liên quan đến tiền

Tuổi thơ hình thành niềm tin nền tảng về tiền bạc

Trước khi một người biết cách lập ngân sách hay đầu tư, họ đã có những quan niệm ban đầu về tiền thông qua môi trường gia đình

Trẻ em thường học về tiền bằng cách quan sát:

·         Cha mẹ nói gì về tiền

·         Gia đình phản ứng thế nào trước khó khăn tài chính

·         Tiền được xem là công cụ, phần thưởng hay nguồn gây căng thẳng

·         Việc chi tiêu được thực hiện theo kế hoạch hay theo cảm xúc

Nếu một đứa trẻ thường xuyên nghe những thông điệp như “tiền luôn thiếu”, “tiền rất khó kiếm” hoặc “không nên tiêu tiền vì tương lai luôn bất ổn”, trẻ có thể phát triển xu hướng lo lắng quá mức về tài chính khi trưởng thành

Ngược lại, nếu trẻ được tiếp xúc với cách sử dụng tiền có kế hoạch, hiểu sự khác biệt giữa nhu cầu và mong muốn, trẻ có nhiều khả năng phát triển cảm giác kiểm soát và trách nhiệm với tài chính cá nhân

Cách gia đình sử dụng tiền ảnh hưởng đến thói quen tài chính sau này

Gia đình là môi trường tài chính đầu tiên mà một người được tiếp xúc. Những hành vi lặp lại trong gia đình có thể trở thành mô hình mà trẻ vô thức tiếp nhận

Một số mô hình thường gặp:

Môi trường thiếu thốn có thể tạo ra hành vi phòng vệ tài chính

Những người từng trải qua giai đoạn thiếu ổn định tài chính trong tuổi thơ có thể hình thành nhu cầu đảm bảo an toàn cao hơn

Điều này có thể biểu hiện qua:

·         Luôn lo sợ mất tiền dù có nguồn thu nhập ổn định

·         Khó chi tiêu cho những nhu cầu hợp lý

·         Ưu tiên tích trữ tiền như một cách giảm cảm giác bất an

Tuy nhiên, cùng một trải nghiệm thiếu thốn có thể tạo ra những phản ứng khác nhau. Một số người trở nên quá tiết kiệm, trong khi người khác lại có xu hướng tiêu dùng mạnh để bù đắp cảm giác thiếu hụt trước đây

Môi trường dư dả có thể ảnh hưởng đến cảm nhận về giá trị của tiền

Trẻ em lớn lên trong điều kiện tài chính thuận lợi có thể có nhiều cơ hội tiếp cận kiến thức và trải nghiệm tích cực về tiền

Nhưng nếu không được hướng dẫn về trách nhiệm tài chính, họ có thể:

·         Đánh giá thấp công sức để tạo ra thu nhập

·         Hình thành thói quen chi tiêu dựa trên sự sẵn có

·         Khó thích nghi khi điều kiện tài chính thay đổi

Điều quan trọng không chỉ là gia đình có bao nhiêu tiền, mà là trẻ được học cách hiểu và quản lý tiền như thế nào

Cảm xúc trong tuổi thơ ảnh hưởng đến quyết định tài chính khi trưởng thành

Hành vi tài chính không chỉ dựa trên lý trí mà còn chịu ảnh hưởng mạnh bởi cảm xúc

Tiền thường gắn với các cảm xúc như:

·         An toàn

·         Quyền kiểm soát

·         Lo lắng

·         Thành công

·         Tự do

·         Giá trị bản thân

Một người từng trải qua nhiều căng thẳng trong gia đình liên quan đến tiền có thể phản ứng cảm xúc mạnh hơn trước các vấn đề tài chính khi trưởng thành

Ví dụ:

·         Có thể né tránh việc kiểm tra tài khoản vì sợ đối mặt với vấn đề

·         Có thể mua sắm để tạo cảm giác được an ủi

·         Có thể theo đuổi tiền bạc như một cách chứng minh giá trị cá nhân

Những hành vi này không chỉ xuất phát từ kiến thức tài chính mà còn liên quan đến cách cá nhân học cách đối diện với cảm xúc gắn với tiền

Những trải nghiệm tuổi thơ có thể tạo ra các mô hình hành vi tài chính khác nhau

Không có một phản ứng duy nhất trước trải nghiệm tuổi thơ. Cùng một hoàn cảnh có thể dẫn đến các kiểu hành vi khác nhau tùy thuộc vào cách một người diễn giải trải nghiệm đó

Một số mô hình phổ biến gồm:

Các mô hình này không phải là định mệnh. Nhận thức và trải nghiệm mới trong quá trình trưởng thành có thể thay đổi cách một người nhìn nhận và sử dụng tiền

Nhận thức về ảnh hưởng tuổi thơ giúp cải thiện hành vi tài chính hiện tại

Hiểu được nguồn gốc của hành vi tài chính là bước đầu để thay đổi những thói quen không còn phù hợp

Một người có thể xem xét:

·         Niềm tin nào về tiền đã được hình thành từ gia đình

·         Hành vi tài chính hiện tại có xuất phát từ nhu cầu thực tế hay phản ứng cảm xúc

·         Những thói quen nào đang bảo vệ bản thân và những thói quen nào đang cản trở mục tiêu tài chính

Thay đổi hành vi tài chính không chỉ là học thêm về đầu tư hoặc tiết kiệm. Nó còn là quá trình điều chỉnh mối quan hệ tâm lý với tiền

Hiểu được ảnh hưởng tuổi thơ đến hành vi tài chính giúp giải thích vì sao hai người có cùng mức thu nhập nhưng lại có cách sử dụng tiền hoàn toàn khác nhau. Trải nghiệm ban đầu về tiền có thể tạo ra những niềm tin và phản ứng kéo dài, nhưng những mô hình này có thể được nhận diện và thay đổi thông qua học hỏi, trải nghiệm mới và sự chủ động trong quản lý tài chính