Phân biệt quyền riêng tư số trong hôn nhân và che giấu

Vì vậy, không thể phân biệt hai khái niệm chỉ bằng câu hỏi “người đó có cho xem điện thoại hay không?”. Điểm cốt lõi là thông tin được giữ riêng thuộc phạm vi tự chủ cá nhân hay là thông tin có ý nghĩa đối với quyền lợi, quyết định, sự an toàn hoặc những cam kết chung của người còn lại.

Quyền riêng tư tạo ra một ranh giới để cá nhân vẫn có không gian riêng trong quan hệ gần gũi. Che giấu lại sử dụng ranh giới ấy như một phương tiện nhằm ngăn người kia biết điều mà họ có lý do chính đáng để được biết. Ranh giới giữa hai trạng thái vì thế phải được đánh giá theo bối cảnh, mục đích, nội dung và thỏa thuận của từng cặp đôi chứ không dựa trên một hành vi số đơn lẻ.

Quyền riêng tư số và che giấu khác nhau trước hết ở mục đích

Quyền riêng tư số xuất phát từ nhu cầu duy trì một phạm vi tự chủ cá nhân. Một người có thể muốn giữ riêng những suy nghĩ chưa sẵn sàng chia sẻ, cuộc trò chuyện mà bạn bè đã gửi với kỳ vọng bảo mật, ghi chú cá nhân, lịch sử tìm kiếm vô hại hoặc tài khoản không liên quan đến nghĩa vụ chung của hôn nhân.

Trong những trường hợp này, mục đích của việc giới hạn quyền truy cập chủ yếu là bảo vệ không gian cá nhân, chứ không phải làm cho người bạn đời hình thành một nhận thức sai về thực tế.

Che giấu có cơ chế khác. Người giữ thông tin biết hoặc dự đoán rằng nếu đối phương biết sự thật, họ có thể đặt câu hỏi, thay đổi quyết định, phản đối một hành vi hoặc đánh giá lại một vấn đề trong quan hệ. Vì muốn tránh phản ứng đó, người này chủ động ngăn thông tin xuất hiện.

Sự khác biệt có thể hình dung như sau:

Điều này giải thích vì sao “tôi không muốn bạn đọc tin nhắn của tôi” tự nó chưa đủ để kết luận rằng có sự che giấu. Phải hỏi thêm: vì sao người đó muốn giữ riêng và nội dung được giữ riêng có tác động gì đến người bạn đời?

Mức độ liên quan của thông tin với người bạn đời là ranh giới quan trọng

Không phải tất cả thông tin của một người sau khi kết hôn đều tự động trở thành thông tin chung. Tuy nhiên, cũng không phải mọi thứ nằm trong một thiết bị cá nhân đều chỉ là chuyện cá nhân.

Một tiêu chí hữu ích là xem việc không biết thông tin đó có làm thay đổi đáng kể khả năng của người bạn đời trong việc hiểu tình trạng chung hoặc đưa ra quyết định liên quan đến chính họ hay không.

Ví dụ, một cuộc trò chuyện riêng giữa một người và bạn thân về cảm xúc cá nhân có thể thuộc phạm vi riêng tư. Người bạn đời không nhất thiết phải được đọc nguyên văn cuộc trò chuyện đó để hôn nhân được xem là minh bạch.

Ngược lại, nếu một tài khoản số đang được dùng để thực hiện những việc trực tiếp ảnh hưởng đến nghĩa vụ chung nhưng cố tình không được đề cập, tính chất của vấn đề đã thay đổi. Một khoản nợ lớn không được tiết lộ, một mối quan hệ vượt qua ranh giới mà hai người đã thống nhất, hoặc một quyết định có hậu quả đáng kể đối với cả hai không trở thành “riêng tư” chỉ vì thông tin về nó nằm trong một tài khoản cá nhân.

Điểm phân biệt không phải là ai sở hữu thiết bị, mà là ai chịu ảnh hưởng từ sự thật đang được lưu trong thiết bị đó.

Đây cũng là lý do một yêu cầu được biết không nhất thiết đồng nghĩa với quyền được truy cập toàn bộ dữ liệu. Người phối ngẫu có thể có lợi ích chính đáng trong việc biết một vấn đề quan trọng mà vẫn không cần quyền đọc mọi tin nhắn, kiểm tra mọi tài khoản hoặc theo dõi toàn bộ lịch sử số của người kia.

Cùng một hành vi khóa hoặc xóa dữ liệu có thể mang hai ý nghĩa hoàn toàn khác nhau

Một trong những hiểu nhầm phổ biến nhất là coi một số hành vi kỹ thuật như bằng chứng tự động của việc che giấu.

Đặt mật khẩu điện thoại là ví dụ rõ nhất. Mật khẩu có thể bảo vệ dữ liệu tài chính, thông tin công việc, nội dung của người thứ ba hoặc đơn giản là ngăn người khác truy cập thiết bị khi thất lạc. Trong bối cảnh đó, mật khẩu là một biện pháp bảo vệ thông tin.

Nhưng cũng hành vi đặt mật khẩu ấy có thể được sử dụng để ngăn bạn đời phát hiện một hoạt động mà người sử dụng biết là trái với thỏa thuận giữa hai người. Công cụ giống nhau, nhưng cơ chế và mục đích khác nhau.

Điều tương tự xảy ra với việc xóa tin nhắn. Xóa dữ liệu để quản lý dung lượng hoặc loại bỏ thông tin không còn cần thiết không phải che giấu. Xóa một cuộc trò chuyện ngay trước khi đưa điện thoại cho bạn đời xem vì không muốn họ biết nội dung đó lại mang ý nghĩa khác.

Vì thế, đánh giá một hành vi số cần đặt ít nhất bốn câu hỏi:

1.    Thông tin nào đang được giữ khỏi người kia?

2.    Người giữ thông tin muốn bảo vệ điều gì khi làm như vậy?

3.    Nếu thông tin được biết, nó có thể ảnh hưởng đến quyền lợi, quyết định hoặc thỏa thuận chung không?

4.    Hành vi này có khiến người kia hình thành một bức tranh sai về thực tế không?

Một câu trả lời riêng lẻ hiếm khi đủ để kết luận. Giá trị nằm ở sự kết hợp giữa các yếu tố.

Thỏa thuận của từng cặp đôi quyết định một phần quan trọng của ranh giới

Không tồn tại một mức độ chia sẻ thiết bị duy nhất phù hợp với mọi cuộc hôn nhân.

Có cặp đôi biết mật khẩu của nhau nhưng gần như không bao giờ kiểm tra điện thoại. Có cặp đôi giữ tài khoản hoàn toàn riêng nhưng chia sẻ đầy đủ mọi thông tin ảnh hưởng đến đời sống chung. Cả hai cách đều có thể vận hành mà không cần biến quyền riêng tư thành che giấu.

Điều quan trọng là hai người hiểu tương đối giống nhau về các ranh giới có ý nghĩa.

Chẳng hạn, nếu hai người đã thống nhất rằng một kiểu tương tác nhất định với người khác giới hoặc người cũ vượt khỏi giới hạn của quan hệ, việc chuyển cuộc trò chuyện đó sang một ứng dụng bí mật không chỉ đơn giản là thực hiện quyền riêng tư. Chính thỏa thuận đã tồn tại làm cho thông tin trở nên có ý nghĩa đối với người còn lại.

Ngược lại, một người có thể yêu cầu bạn đời không đọc cuộc trò chuyện với thành viên gia đình đang chia sẻ một vấn đề nhạy cảm. Ranh giới này không nhất thiết làm suy giảm sự minh bạch trong hôn nhân, bởi nó còn bảo vệ quyền riêng tư của người thứ ba.

Do đó, minh bạch không đồng nghĩa với truy cập không giới hạn.

Một cuộc hôn nhân có thể có mức minh bạch cao mà mỗi người vẫn có mật khẩu riêng, tài khoản riêng và những cuộc trò chuyện riêng. Điều cần minh bạch là những vấn đề có ý nghĩa đối với cam kết và đời sống chung; điều không nhất thiết phải được phơi bày là toàn bộ dòng suy nghĩ, dữ liệu và giao tiếp cá nhân của mỗi người.

Có những vùng xám không thể phân loại chỉ bằng một quy tắc

Giữa quyền riêng tư và che giấu tồn tại nhiều trường hợp mà nội dung không hoàn toàn thuộc một phía.

Nhật ký cá nhân là một ví dụ. Nội dung nhật ký thường gắn với suy nghĩ đang hình thành, cảm xúc chưa được xử lý hoặc những điều một người cần tự phản tư. Việc muốn giữ nhật ký khỏi sự kiểm tra của bạn đời có cơ sở khác với việc tạo một nhật ký như nơi lưu bằng chứng của một hoạt động đang cố tình bị che giấu.

Các cuộc trò chuyện với bạn bè cũng có tính chất tương tự. Một người có quyền cân nhắc sự riêng tư của người đang tâm sự với mình. Tuy nhiên, “bạn tôi muốn giữ bí mật” không tự động biến mọi thông tin có ảnh hưởng trực tiếp đến hôn nhân thành vấn đề mà người phối ngẫu không cần biết.

Bất ngờ dành cho bạn đời là một ngoại lệ khác. Việc tạm thời che thông tin về món quà hoặc kế hoạch sinh nhật về mặt kỹ thuật cũng là cố ý không tiết lộ. Nhưng mục tiêu không phải tước đi khả năng đưa ra quyết định quan trọng hoặc duy trì một thực tế giả trong quan hệ. Vì thế, chỉ xét yếu tố “cố ý không nói” là chưa đủ để gọi một hành vi là che giấu theo nghĩa gây vấn đề trong hôn nhân.

Vùng xám nên được xem xét bằng ba lớp:

·         Nội dung: Thông tin thực chất nói về điều gì

·         Hệ quả: Việc không biết thông tin ảnh hưởng thế nào đến người còn lại

·         Bối cảnh: Hai người đã có kỳ vọng hoặc thỏa thuận gì liên quan đến vấn đề đó

Khi cả ba lớp cùng cho thấy thông tin có ý nghĩa đối với người phối ngẫu nhưng vẫn bị chủ động ngăn tiếp cận nhằm tránh phản ứng của họ, khả năng đây là che giấu sẽ cao hơn nhiều so với một nhu cầu riêng tư thông thường.

Khi nào quyền riêng tư bắt đầu chuyển thành che giấu?

Ranh giới thường bị vượt qua không phải khi một người muốn có không gian riêng, mà khi việc giữ riêng bắt đầu làm thay đổi những gì người kia có thể biết về một vấn đề liên quan trực tiếp đến họ.

Một dấu hiệu đáng chú ý là quản lý thông tin để duy trì hai phiên bản thực tế. Người bạn đời được cung cấp một câu chuyện, trong khi dữ liệu thực tế trong thiết bị hoặc tài khoản cho thấy một câu chuyện khác.

Dấu hiệu thứ hai là sự thay đổi hành vi nhằm tránh phát hiện. Ví dụ, một người không chỉ bảo vệ điện thoại nói chung mà bắt đầu chuyển nội dung sang tài khoản khác, đổi cách lưu tên liên hệ, xóa có chọn lọc một số trao đổi hoặc đưa ra thông tin không đúng khi được hỏi. Chính chuỗi hành vi và mục đích của nó tạo ra ý nghĩa, không phải một thao tác kỹ thuật riêng lẻ.

Dấu hiệu thứ ba là thông tin được giữ lại có khả năng ảnh hưởng đến lựa chọn của người phối ngẫu. Nếu biết sự thật có thể khiến họ thay đổi quyết định về tiền bạc, sức khỏe, sự thân mật, một cam kết hoặc một nghĩa vụ chung, việc cố ý ngăn họ tiếp cận sự thật khó được giải thích chỉ bằng quyền tự chủ cá nhân.

Tuy vậy, cần tránh suy luận ngược rằng bất kỳ ai phản đối việc bị kiểm tra điện thoại đều đang che giấu. Một người có thể phản đối chính hành vi giám sát vì cho rằng nó xâm phạm ranh giới cá nhân. Sự phản đối đó không phải bằng chứng độc lập của hành vi sai trái.

Do vậy, câu hỏi chính xác hơn không phải là “tại sao bạn không cho tôi xem?”, mà là: “Có thông tin nào ảnh hưởng đến tôi hoặc đến những gì chúng ta đã thống nhất mà tôi đang bị ngăn không được biết hay không?”

Thỏa thuận ranh giới số giúp giữ được cả riêng tư lẫn minh bạch

Cách thực tế nhất để tránh nhập nhằng là không đợi đến khi phát sinh nghi ngờ mới xác định thế nào là riêng tư và thế nào là bí mật.

Hai người có thể thống nhất trước những nguyên tắc như: dữ liệu nào được xem là cá nhân; vấn đề nào bắt buộc phải trao đổi vì ảnh hưởng đến cả hai; việc biết mật khẩu có đồng nghĩa với quyền tự do kiểm tra hay không; giới hạn nào áp dụng với giao tiếp trực tuyến; và trong trường hợp nào một bên có thể yêu cầu làm rõ mà không biến yêu cầu đó thành giám sát thường xuyên.

Mục tiêu của thỏa thuận không phải tạo một hệ thống kiểm tra hoàn hảo. Nếu một mối quan hệ chỉ có thể duy trì bằng việc liên tục kiểm chứng lịch sử thiết bị, vấn đề đã vượt khỏi câu hỏi đơn giản về quyền truy cập dữ liệu. Ngược lại, nếu “quyền riêng tư” được sử dụng như một câu trả lời cho mọi vấn đề có ảnh hưởng chung, khái niệm này cũng đang bị mở rộng quá mức.

Một ranh giới số có tính cân bằng thường giữ được hai nguyên tắc cùng lúc: mỗi người vẫn có một vùng tự chủ cá nhân và không ai bị tước thông tin quan trọng cần thiết để hiểu hoặc đưa ra quyết định về những vấn đề thực sự liên quan đến mình.

Quyền riêng tư số trong hôn nhân và che giấu thông tin có thể sử dụng cùng những công cụ như mật khẩu, tài khoản riêng hay tin nhắn riêng, nhưng bản chất không giống nhau. Quyền riêng tư bảo vệ một phạm vi cá nhân mà việc không chia sẻ không làm người bạn đời bị đánh lừa hoặc mất thông tin quan trọng liên quan đến họ. Che giấu xảy ra khi ranh giới riêng tư được dùng để ngăn người kia biết một sự thật có ý nghĩa đối với quyết định, quyền lợi, cam kết hoặc đời sống chung.

Vì vậy, không nên đánh giá chỉ dựa trên việc một người “có bí mật trong điện thoại” hay “không cho xem mật khẩu”. Cần nhìn đồng thời vào mục đích giữ thông tin, mức độ liên quan của thông tin, thỏa thuận giữa hai người và hệ quả của việc không tiết lộ. Đây mới là những yếu tố giúp phân biệt một ranh giới cá nhân lành mạnh với hành vi che giấu.